Błonica - niepokojące dane sanepidu

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Oleśnicy, informuje o powrocie błonicy - choroby uznanej w Polsce za wyeliminowaną, co budzi obawy dotyczące ochrony zdrowia publicznego

Błonica jest ostro i ciężko przebiegającą chorobą zakaźną, wywołaną przez bakterie - maczugowce błonicy (Corynebacterium diphtheriae). Głównym czynnikiem chorobotwórczym jest wytwarzana przez niektóre szczepy tych bakterii, bardzo silna, niebezpieczna dla zdrowia i życia - toksyna błonicza.  Okres wylęgania zakażenia trwa średnio od 2-5 dni. Choroba rozpoczyna się wystąpieniem umiarkowanej gorączki, bladością skóry, niezbyt nasilonymi bólami gardła, utrudnionym połykaniem, błoniastymi, białawo-szarymi nalotami w gardle oraz silnym powiększeniem i  tkliwością okolicznych węzłów chłonnych. Obrzęk węzłów chłonnych powoduje charakterystyczny wygląd szyi określany jako „szyja Nerona”. Wymienionym objawom towarzyszą cechy zatrucia organizmu czyli toksemii. Mogą wystąpić zaburzenia rytmu serca, a nawet zgon z powodu martwiczo-zapalnych zmian mięśnia sercowego.

Choroba szerzy się głównie drogą kropelkową. Źródłem zakażenia jest chory człowiek, ozdrowieniec lub nosiciel. Bakteria wnika do organizmu przez nos lub jamę ustną i kolonizuje błony śluzowe górnych dróg oddechowych, rzadziej błonę śluzową innych okolic lub skórę. Z tego powodu najczęstszymi postaciami błonicy są błonica gardła oraz błonica krtani.

Błonica zawsze wymaga leczenia szpitalnego, w ramach którego niezbędne jest podanie surowicy zawierającej przeciwciała przeciwko toksynie błoniczej - brak leczenia lub zbyt późna interwencja medyczna, może przyczynić się do dysfunkcji różnych narządów, a nawet śmierci chorego. Błonica była w Polsce poważnym problemem zdrowotnym przed wprowadzeniem powszechnych szczepień w latach 50. XX wieku. Wprowadzenie obowiązkowych szczepień ochronnych p/błonicy w latach 1954-1955 spowodowało znaczący spadek liczby zachorowań. Niestety z roku na rok niepokojąco spada wszczepialność społeczeństwa.
 
W latach 1981–2000 zgłaszano pojedyncze przypadki błonicy, głównie związane z podróżami do krajów, gdzie choroba była endemiczna. Ostatni przypadek przed dłuższą przerwą odnotowano w 2001 roku.

W ostatnich latach sytuacja epidemiologiczna błonicy w Polsce przedstawia się następująco:
- 2022 rok: nie odnotowano żadnych przypadków błonicy;
- 2023 rok: zarejestrowano jeden przypadek;
- 2024 rok: odnotowano dwa przypadki zachorowań;
- 2025 rok, marzec: jeden przypadek.

Jedynym skutecznym sposobem zabezpieczenia się przed zachorowaniem na błonicę jest podanie szczepionki przeciwko tej chorobie.
Na zakażenie bakterią błonicy i pełnoobjawowy obraz choroby narażone są w szczególności nieszczepione dzieci i młodzież poniżej 15 roku życia.

Należy podkreślić, że na terenie powiatu oleśnickiego w 2024 roku obowiązkowym szczepieniom ochronnym zgodnie z kalendarzem szczepień podlegało 21922 dzieci do lat 19  z czego zgłoszonych jako uchylających się od obowiązku szczepień ochronnych było 277 dzieci.
W Polsce w ramach Programu Szczepień Ochronnych wszystkie dzieci i młodzież w wieku 1-19 r.ż. objęte są obowiązkiem bezpłatnych szczepień przeciwko błonicy.

Odporność poszczepienna zmniejsza się wraz z upływem czasu, zaleca się przyjęcie dawki szczepienia przypominającego u osób dorosłych w odstępach czasowych, co 10 lat. Osoby planujące podróże do krajów występowania błonicy powinny rozważyć uzupełnienie szczepień przed wyjazdem za granicę. W tym celu należy skontaktować się z lekarzem medycyny podróży lub lekarzem medycyny tropikalnej. Wizyta u tego specjalisty powinna odbyć się nie później niż 6-8 tyg. przed planowaną podróżą, co pozwoli na przyjęcie zalecanej przez lekarza profilaktyki.